Sở Tư pháp và UBND phường Đồng Thuận phối hợp tổ chức Hội nghị phổ biến, quán triệt Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở;                                            bồi dưỡng kỹ năng hòa giải ở cơ sở, phổ biến, giáo dục pháp luật

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những khó khăn cần khắc phục. Một số tranh chấp, nhất là tranh chấp đất đai, có tính chất phức tạp, liên quan đến quyền và lợi ích của nhiều bên, đòi hỏi phải xác minh thông tin, nắm rõ nguồn gốc vụ việc và vận dụng chính xác các quy định pháp luật; trong khi đó, năng lực, kỹ năng xử lý tình huống của một bộ phận hòa giải viên chưa đồng đều; kinh phí, tài liệu nghiệp vụ và điều kiện hoạt động trong công tác hoà giải ở cơ sở của một số địa phương còn hạn chế. Những vấn đề này đòi hỏi công tác hòa giải phải tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất, nâng cao chất lượng đội ngũ; tăng cường kinh phí và sự phối hợp giữa chính quyền, cơ quan tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức có liên quan.
Để nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới, trước hết cần tăng cường nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cơ quan, tổ chức và Nhân dân về vị trí, vai trò của hoạt động này. Công tác hòa giải cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với quản lý xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, bảo đảm an ninh, trật tự và phổ biến, giáo dục pháp luật. Chính quyền cấp xã cần chủ động nắm bắt tình hình địa bàn, kịp thời phát hiện những bất đồng mới phát sinh để hướng dẫn, hỗ trợ giải quyết ngay từ đầu, tránh để mâu thuẫn tích tụ, kéo dài. Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ lợi ích của hòa giải, nguyên tắc tự nguyện, quyền và nghĩa vụ của các bên, trách nhiệm thực hiện cam kết sau hòa giải thành. Hình thức tuyên truyền cần đa dạng, phù hợp với từng địa bàn, thông qua sinh hoạt cộng đồng, các tổ chức chính trị – xã hội, hệ thống truyền thanh, trang thông tin điện tử và nền tảng số. Qua đó, giúp người dân hiểu rằng đối thoại, thương lượng và hòa giải là những lựa chọn cần được ưu tiên đối với các vụ việc thuộc phạm vi pháp luật cho phép, góp phần hình thành thói quen ứng xử văn minh, tôn trọng pháp luật và giải quyết bất đồng bằng tinh thần thiện chí.
Cùng với nâng cao nhận thức, cần chú trọng củng cố tổ chức và nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên. UBND cấp xã cần thường xuyên rà soát, kiện toàn các tổ hòa giải, lựa chọn những người có uy tín, tinh thần trách nhiệm, am hiểu pháp luật, gần gũi với Nhân dân và có kỹ năng lắng nghe, vận động, thuyết phục. Việc lựa chọn hòa giải viên cần phù hợp với đặc điểm dân cư, phong tục, tập quán và những lĩnh vực thường phát sinh mâu thuẫn tại địa bàn. Đồng thời, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, chức sắc, chức việc tôn giáo, già làng, trưởng bản và người có uy tín trong cộng đồng, nhất là tại địa bàn có đồng bào dân tộc thiểu số. Sự tham gia của những người được cộng đồng tin tưởng sẽ góp phần tăng cường khả năng vận động, tạo đồng thuận và nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc.
Công tác tập huấn, bồi dưỡng cần tiếp tục đổi mới theo hướng thiết thực, sát với nhu cầu và tình huống thực tế. Bên cạnh cập nhật quy định pháp luật mới, cần tập trung trang bị kiến thức, kỹ năng về các lĩnh vực thường phát sinh tranh chấp như dân sự, đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình, môi trường; chú trọng kỹ năng xác định nguyên nhân mâu thuẫn, nắm bắt tâm lý, lắng nghe, phân tích quyền và nghĩa vụ của các bên, vận động và thuyết phục. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết, cần tăng cường trao đổi tình huống cụ thể, phân tích những vụ việc hòa giải thành, không thành và chia sẻ kinh nghiệm xử lý những trường hợp phức tạp.
Đối với tranh chấp đất đai, hòa giải viên cần được hướng dẫn cách tiếp cận, xác minh thông tin, nhận diện đúng bản chất vụ việc và xác định giới hạn thẩm quyền của mình. Khi vụ việc cần kiến thức chuyên môn hoặc vượt quá khả năng xử lý, hòa giải viên phải chủ động phối hợp với cơ quan có liên quan để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời. Đồng thời, cần cung cấp tài liệu nghiệp vụ ngắn gọn, dễ tra cứu, thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ hòa giải viên tiếp cận thông tin, trao đổi kinh nghiệm thuận lợi hơn.
Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính quyền, cơ quan tư pháp, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và cơ quan chuyên môn. Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quản lý, hướng dẫn, hỗ trợ hoạt động hòa giải. UBND cấp xã giữ vai trò trực tiếp trong việc củng cố, kiện toàn tổ hòa giải, nắm bắt tình hình địa bàn, tạo điều kiện hoạt động và hỗ trợ giải quyết những khó khăn phát sinh. Sở Tư pháp tiếp tục phát huy vai trò tham mưu quản lý nhà nước, hướng dẫn nghiệp vụ, tổ chức bồi dưỡng, tổng hợp những vấn đề vướng mắc và đề xuất giải pháp tháo gỡ theo thẩm quyền.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần phát huy vai trò tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân tham gia hòa giải, chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, phản ánh những mâu thuẫn có nguy cơ phát sinh phức tạp. Đối với những vụ việc cần kiến thức chuyên môn, các cơ quan liên quan cần có cơ chế phối hợp và hướng dẫn kịp thời, tránh để hòa giải viên đơn độc xử lý những vấn đề vượt quá khả năng. Việc phối hợp phải bảo đảm rõ trách nhiệm, đúng chức năng và thiết thực; đồng thời, kịp thời hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục theo quy định đối với những vụ việc không thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở.
Bên cạnh đó, cần quan tâm bảo đảm kinh phí, tài liệu và điều kiện hoạt động theo quy định; kịp thời động viên, biểu dương những hòa giải viên có nhiều đóng góp, những mô hình và cách làm hiệu quả. Việc hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thực tế, tạo điều kiện để hòa giải viên yên tâm thực hiện nhiệm vụ và nâng cao trách nhiệm đối với cộng đồng. Những kinh nghiệm tốt cần được trao đổi, đánh giá và nhân rộng phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, tránh triển khai hình thức hoặc chỉ chú trọng số lượng tổ hòa giải.
Đặc biệt, việc triển khai thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Luật được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Ngày 24/9/2026, UBND tỉnh Quảng Trị đã ban hành Kế hoạch số 4656/KH-UBND về triển khai thi hành Luật trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần chủ động tổ chức quán triệt, truyền thông, phổ biến Luật; rà soát văn bản pháp luật liên quan; củng cố, kiện toàn tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng; thực hiện các nhiệm vụ về thủ tục hành chính, kiểm tra, theo dõi và xử lý phản ánh, kiến nghị theo kế hoạch. Quá trình triển khai cần bảo đảm rõ nội dung công việc, tiến độ và trách nhiệm, đồng thời gắn việc thực hiện quy định mới với tháo gỡ những khó khăn đang phát sinh từ thực tiễn cơ sở.
Cùng với tổ chức thực hiện các nhiệm vụ nêu trên, cần đổi mới việc theo dõi, đánh giá chất lượng hòa giải theo hướng thực chất, lấy hiệu quả giải quyết mâu thuẫn và sự đồng thuận của người dân làm trọng tâm. Bên cạnh số vụ việc tiếp nhận, hòa giải thành, không thành, cần quan tâm nguyên nhân dẫn đến hòa giải không thành, việc thực hiện cam kết sau hòa giải và những khó khăn trong quá trình xử lý. Kết quả đánh giá phải phản ánh đúng thực tế, không tạo áp lực chạy theo tỷ lệ hòa giải thành hoặc vận động các bên thỏa thuận bằng mọi giá. Mọi hoạt động hòa giải phải bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, đúng pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.
Giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở là giải pháp quan trọng góp phần giữ gìn đoàn kết trong Nhân dân, phòng ngừa vi phạm pháp luật và ổn định tình hình địa bàn. Với mạng lưới tổ hòa giải được duy trì tại 100% thôn, bản, tổ dân phố, Quảng Trị có nền tảng thuận lợi để tiếp tục phát huy vai trò của công tác này. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp về nhận thức, tổ chức, con người, nghiệp vụ, phối hợp và điều kiện bảo đảm sẽ góp phần nâng cao chất lượng hòa giải, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, củng cố niềm tin vào pháp luật, xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, văn minh và giữ vững ổn định xã hội ngay từ cơ sở.

                                                                                                                                                                                  Thu Hương